Rezultati konkursa „Ljubomir Đurković“; obrazloženje žirija

Kraljevsko pozorište „Zetski dom“ je u novembru 2025. godine objavilo konkurs za savremeni crnogorski dramski tekst „Ljubomir Đurković“, u cilju podsticanja autora iz Crne Gore na stvaranje novih, angažovanih dramskih tekstova. S obzirom na nagradni karakter konkursa, Zetski dom se obavezao da u roku od dvije godine od izbora prvonagrađenog teksta po njemu pripremi i izvede pozorišnu predstavu, kao i da dva teksta koje je žiri izabrao kao najbolje, pored prvonagrađenog, štampa u okviru svoje izdavačke djelatnosti, u posebnoj ediciji, u periodu između dva konkursa. U nastavku možete pročitati obrazloženje odluke žirija, u cjelini.

Na prvi konkurs Kraljevskog pozorišta „Zetski dom“ za savremeni crnogorski dramski tekst stiglo je 16 radova. Žiri u sastavu: Željka Udovičić Pleština, Selma Spahić, Maja Mrđenović, Boris Liješević i Stefan Bošković pročitao je sve tekstove i većinom glasova donio odluku da za nagradu predloži tekst „Hronika postkomunističkog života“ Vaska Raičevića. Kao drugorangirani i trećerangirani, žiri je izdvojio tekstove „Biźin iliti kučkin sin“ Mirjane Medojević i „Postpartum – the best of“ Jovane Bojović.

Pri donošenju odluke, žiri se vodio kriterijumima originalnosti i umjetničke vrijednosti, savremenosti umjetničkog izraza, te društvene angažovanosti dramskog teksta, odnosno težnjom da isti bude značajan savremenoj publici u konkretnom kontekstu, ali da istovremeno nosi i važan univerzalni smisao.

Tekst „Hronika postkomunističkog života“ na originalan način oblikuje složen društveno-istorijski materijal recentnije crnogorske prošlosti, od antibirokratske revolucije 1989. do obnove nezavisnosti 2006. godine. Tekst je strukturiran kao hronika sastavljena od niza dramaturški zaokruženih, a međusobno povezanih prizora, u kojima se veliki istorijski i politički procesi prelamaju kroz svakodnevni govor, privatne odnose, društvene rituale, ideološke fraze i komične, groteskne ili potresne situacije. Autor pokazuje sigurnost u vođenju dramske forme, jasno poznavanje konteksta i sposobnost da opštepoznate događaje i prepoznatljive društvene mehanizme ne svede na ilustraciju, već da ih lucidnim scenskim situacijama osvijetli iz novog ugla. Posebna vrijednost teksta ogleda se u spoju društvene angažovanosti, ironijskog odmaka i scenske imaginacije: kroz tipizirane likove, elemente brehtovski intonirane distance, ali i poetsko-metaforičke pasaže koji djeluju kao vezivno tkivo cjeline, drama gradi široku fresku tranzicionih života, zahvatajući i društvene i lične posljedice istorijskih lomova. Ona ne nudi pojednostavljene zaključke, već otvara prostor za promišljanje prividnih promjena sistema, ratnog nasljeđa, odnosa države, politike, kapitala i kriminala, funkcije umjetnosti i položaja onih koji ostaju na marginama tranzicije. U ravnoteži lokalno prepoznatljivog i šire razumljivog, gorkog i komičnog, dokumentarističkog i fikcionalnog, „Hronika postkomunističkog života“ ostvaruje savremen dramski izraz i potvrđuje se kao tekst koji uspješno objedinjuje umjetničku vrijednost, originalnost i društvenu relevantnost.

Drugonagrađena drama „Biźin iliti kučkin sin“ polazi od krimi-dramskog okvira, ali ga proširuje prema složenijem istraživanju lokalnog pamćenja, društvene traume i načina na koje jedna sredina govori – ili odbija da govori – o sopstvenoj prošlosti. Tekst je snažno ukorijenjen u prepoznatljivom lokalnom prostoru, jeziku i mentalitetu, ali upravo kroz tu lokalnu određenost otvara pitanja šireg značenja: o nasilju, porodičnom i kolektivnom gubitku, društvenim podjelama, odnosu moći i odgovornosti, kao i o pravu na pripovijedanje i predstavljanje jedne zajednice. Posebna vrijednost teksta ogleda se u njegovoj atmosferičnosti i simboličkom potencijalu. Motiv psa/biźina postavljen je kao višeznačno scensko i značenjsko središte, oko kojeg se okupljaju različiti slojevi drame: kriminalistički zaplet, porodična tragedija, lokalni mit, zloslutni znak i metafora društvene izopačenosti. Autorka se oslanja na fragmentarnu i asocijativnu dramaturgiju, u kojoj se prošlost i sadašnjost, živi i mrtvi, dokumentarno prepoznatljivi iskazi, sjećanje, fantazmagorija i metateatarski komentar međusobno prepliću. Takav postupak tekstu daje savremen scenski izraz i otvara prostor za režijsku imaginaciju. U najuspjelijim segmentima drama ostvaruje snažan osjećaj društvene napetosti i nelagode, ali i specifičan humor, ironiju i živopisnost govora. Lokalni idiom nije samo sredstvo karakterizacije, već važan dio dramskog mišljenja: kroz njega se oblikuju odnosi moći, pripadnosti, distance, pamćenja i samopredstavljanja. U cjelini, „Biźin iliti kučkin sin“ predstavlja tekst izražene ambijentalne snage, simboličke gustoće i društvene osjetljivosti, koji savremenim dramaturškim postupcima tematizuje nerazriješene slojeve jedne zajednice i njihov odjek u sadašnjosti.

Trećenagrađeni dramski tekst „Postpartum – the best of“ temu porođaja, ranog majčinstva, tijela, straha i promjene identiteta oblikuje u emotivno precizan i savremeno relevantan dramski izraz. Tekst je strukturisan kroz niz dana i noći nakon porođaja: osnovna dramaturška linija prati period od porođaja do kraja simboličnih „četrdeset dana“, pri čemu drama taj tradicionalni vremenski prag ne tretira kao stvarni završetak, nego kao društvenu fikciju koja prikriva dugotrajnost i složenost onoga što slijedi poslije porođaja. Njena dramaturška vrijednost ogleda se u sigurnom smjenjivanju poetski intoniranih unutrašnjih iskaza i realistički vođenih dijaloških scena, čime se gradi ritam iscrpljenosti, nelagode, humora, krivice, nježnosti i otpora. U središtu teksta nalazi se strah kao stalno i promjenljivo stanje: strah od porođaja, bola, smrti, tijela koje se mijenja, djetetove ranjivosti, sopstvene neadekvatnosti i nerazumijevanja okoline. Autorka tu temu ne razvija deklarativno, već kroz konkretne situacije, svakodnevni govor i precizno odabrane odnose: između žene i muža, majke i ćerke, porodice, prijateljice i društvenih očekivanja koja se vezuju za majčinstvo. Likovi oko protagonistkinje često nose tipski prepoznatljive obrasce mišljenja i ponašanja, ali su oni dramaturški funkcionalni, jer upravo kroz njih postaje vidljiv pritisak podrazumijevanja, ćutanja i normalizovanja ženskog bola. Posebna vrijednost teksta ogleda se u tome što privatno iskustvo ne zatvara u uski intimni okvir, već ga prikazuje kao prostor u kojem se prelamaju pitanja roda, brige, kućnog rada, porodičnih odnosa, generacijskog nasljeđa i šire društvene neosjetljivosti. Drama „Postpartum – the best of“ izbjegava sentimentalizaciju majčinstva i bukvalističko objašnjavanje, te uspješno povezuje intimnu temu sa savremenim i šire prepoznatljivim iskustvom.

Izvor: Kraljevsko pozorište Zetski dom